NIT Araştırma Projesi Doğu Marmara Bölgesi'nde Erken Tarımcı Topluluklar
8000
yıldan fazla bir zaman önce kuzeybatı Anadoluda ilk tarımcı
topluluklar nasıl gelişti? Bu insanlar geçimlerini nasıl sağladı, ne
tür yerleşim yerlerinde yaşadılar, ölü gömme gelenekleri nasıldı ve
yakın ve uzaktaki hangi topluluklarda etkileşim halindeydiler? Daha
geniş bir zamansal ve bölgesel ölçüde, Neolitik dönemde tarımcılığın
Yakındoğudan Avrupaya yayılmasında kuzeybatı Anadolunun rolü neydi? Yaklaşık
20 yıl önce Netherlands Institute for the Near East (NINO) ve Hollanda
Araştırma Enstitüsü (NIT) tarafından başlatılan uzun soluklu araştırma
projesi Doğu Marmara Erken Tarımcı Toplulukların merkezindeki
sorulardan bazılarını bu şekilde sıralayabiliriz. Tarımın batıya doğru
yayılımını daha iyi anlayabilmek için Asya ve Avrupanın coğrafi
sınırında yer alan Marmara Bölgesinin araştırılması büyük önem
taşımaktadır. Ancak, bu bölge uzun süre tarihöncesi arkeolojisi
haritalarında boş kalmıştır.
Söz
konusu projenin başlangıcı 1987 yılında Jacob Roodenberg tarafından
başlatılan Ilıpınar kazıları ile olmuştur. Bu kazı, bölgenin alüvyonlu
vadilerine erken tarımcı toplulukların nasıl yerleştiklerini
araştırmayı amaçlayan ilk sistematik girişimdir. 8000 yıl öncesine
tarihlenebilecek olan Ilıpınarın eksiksiz bir tarım ekonomisine sahip
olduğu saptanmıştır. Projede ikinci adım olan Menteşe höyüğü
kazılarında Ilıpınardan elde edilen bulguların bölgesel bağlamda
değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Bu höyük yedinci binyılın ikinci
yarısından itibaren yerleşim görmeye başlamıştır ve ilk yerleşim tarihi
Ilıpınardan birkaç yüzyıl öncesine aittir. Üçüncü bir höyük olan
Hacılartepe Ilıpınar ile olduğu tahmin edilen bağlantılar nedeniyle
araştırılmış fakat sadece Erken Tunç malzemesi ele geçmiştir.
NIT Barcın Höyük Kazıları (2005-) Erken
tarımcı topluluklar projesinin üçüncü ayağını 2005 yılında başlanan
Barcın Höyük kazıları oluşturmaktadır. Yerleşme Yenişehirin 5 km
batısında, Bursa-İznik yolu üzerinde yer almaktadır. Bizans, Roma,
Erken Tunç, Geç Kalkolitik ve Geç Neolitik dönemlere ait bulgular veren
bu yerleşmenin, Menteşe ve Ilıpınar höyüklerinin en erken evrelerinden
de önceye tarihlenen buluntular vermesi beklenmektedir. Araştırmalar
ilerledikçe Neolitik tabakalar üzerinde yapılacak ayrıntılı bir
çalışmanın bölgedeki yerleşik hayatın ilk evreleri ile ilgili önemli
bilgiler sağlaması umulmaktadır. Bu çalışma, kuzeybatı Anadolu ve
güneydoğu Avrupanın Neolitikleşme sürecinde Marmara Bölgesinin
rolünün anlaşılmasına yardımcı olacaktır.
Barcın Höyükteki araştırmaların tarihi Anadoludaki
birçok tarihöncesi yerleşme gibi Barcın Höyük de literatüre ilk olarak
James Mellaart ve David Frenchin çalışmaları ile girmiştir. 1980li
yıllarda Mehmet Özdoğanın yüzey araştırmalarına dahil edilmiştir.
Yerleşmede NIT/NINO tarafından Jacob Roodenberg yönetiminde başlatılan
ve İznik Müzesinin himayesinde (2005 ve 2006) kazılmaya başlandığı
2005 yılına kadar herhangi bir araştırma yapılmamıştır. Bu zamana kadar
Yenişehir II olarak bilinen yerleşmeye yakınında bulunduğu köyün adı
verilmiştir. 2005 yılından beri her yıl devam ettirilen kazı
çalışmalarının başkanlığını 2007den itibaren NITden Fokke Gerritsen
üstlenmiştir. 2005
ve 2006 yılı kazılarında tabakalanın belirlenmesi ve Neolitik
tabakaların yer ve dağılımları hakkında bir fikir edinilmesi
amaçlanmıştır. 2007 yılında yerleşmenin merkezindeki çalışmalara devam
edilmiş, kazısı yapılan dört açmada bir Bizans mezarlığı ve çoğunlukla
Geç Kalkolitik ve Geç Neolitike ait yerleşim evreleri ortaya
çıkarılmıştır. Söz konusu açmalardan ikisinde kazı ekibi yüzey
seviyesinin yaklaşık 3 metre altında bulunan Neolitik tabakalara
ulaşmıştır. Neolitik yerleşimin üst tabakalarından alınan radyokarbon
örnekleri bu tabakaların 8000 yıldan daha eski olduklarını
göstermiştir. Bu sonuçlar Barcın Höyükü bölgedeki en eski
yerleşmelerden birisi yapmış ve erken tarımcılığın kuzeybatı Anadolu ve
ötesine yayılımındaki önemini tekrar vurgulamıştır.
[map source:
http://visibleearth.nasa.gov/view_rec.php?id=16065]
|