Opgravingen Barcın Höyük zomer 2009

In juli en augustus heeft opnieuw een geslaagde veldwerkcampagne plaatsgevonden te Barcın Höyük. In de eerdere afleveringen van de NIT Nieuwsbrief is al bericht over verschillende onderdelen van dit project. De aandacht is dit jaar vooral uitgegaan naar de Neolithische bewoningslagen, en daarmee zijn we niet alleen in de kern van de ruïneheuvel (höyük) terecht gekomen, maar ook in de kern van het Barcın Höyük onderzoeksproject. De centrale vragen die het project probeert te beantwoorden hebben namelijk betrekking op de vroegste, Neolithische, landbouwgemeenschappen in de regio. Het zijn wat, hoe en wanneer vragen.

Wat was de bestaansbasis, en hoe waren landbouw- en veeteelt-tradities in de regio terecht gekomen? Hoe zag de lokale omgeving er uit? Hoe woonde men, hoe groot was de nederzetting, en was deze het hele jaar door of in bepaalde seizoenen bewoond? Welke contacten waren er met sites in de regio, aan de zuid- en oostkant van de Marmara Zee? Waren er ook banden met gebieden verder weg, zoals de Centraal-Anatolische hooglanden, of het zuidoostelijk deel van de Balkan? En, wanneer in de vele eeuwen die het Neolithicum duurde, speelde de bewoning van Barcın zich af? 

Een groep bezoekers krijgt uitleg bij de opgraving.

Maar het zijn niet alleen de botten maar vooral ook de aardewerkscherven die hier de puzzelstukjes aanleveren. Momenteel wordt een selectie van scherven door Laurens Thissen (TACB, Amsterdam) en Ayla Türkekul-Bıyık (Archaeometry Center, Bosphorus Universiteit Istanbul) geanalyseerd op de aanwezigheid van residue van melkvetten. Ongetwijfeld zal hun studie tot nieuwe inzichten leiden, en tot nieuwe vragen.

Tenslotte willen we u graag voorstellen aan twee bevallige dames die zich, na een ondergronds bestaan van duizenden jaren, dit jaar weer in de openbaarheid toonden. 

Foto’s (Logan Sparks): Een Turks vlaggetje op de wensmuur van Meryem Ana en een kaarsentafel bij de ingang van het heiligdom.

Vervolgens kwam ik naar Istanbul voor verdere documentatie van mijn veldwerk en literatuurstudie in de bibliotheken van NIT en nabij gelegen wetenschappelijke instituten. Dit zorgde voor een wezenlijke verbreding en verdieping van mijn kennis over de geschiedenis van plekken waar moslims and niet-moslims tegelijkertijd op pelgrimage gaan. Voorbeelden van moslim-christelijke sites zijn er al uit de tijd van de kruisvaarders. Belangrijke auteurs met wiens werk ik door mijn verblijf in Istanbul kennis heb kunnen maken zijn de osmaans-historica Soraya Faroqhi en historicus Yosef Meri. Door Faroqhi kreeg ik inzicht in de Osmaanse achtergronden van die van invloed zijn geweest op de relaties tussen Turkije’s religieuze en etnische gemeenschappen. Meri leidde me tot vroege Islamitische bronnen over pelgrimagetradities en verschafte een blik op hoe men bijna een millennium geleden het fenomeen van gedeelde pelgrimsoorden vanuit een Islamitisch perspectief bekeek.

Tenslotte gaf mijn verblijf in het instituut de mogelijkheid om mijn ideeën over de ‘etiquette’ van gedeelde pelgrimage meteen in de praktijk te toetsen in de naast het instituut gelegen RK St. Antoniuskerk. Hier bleek een groot verschil met de situatie in Ephesus; terwijl daar de rituele ruimte aan de bedevaartsgangers weinig mogelijkheden biedt voor persoonlijke liturgie, heerst in de St. Antoniuskerk een soort stille chaos. De christelijke ruimte wordt door de vele Turkse bezoekers gebruikt om, naar eigen inzicht, te vullen met islamitische gebaren, handelingen en gebeden. Terwijl Turkije verandert, veranderen ook deze rituelen en inter-religieuze tradities, en dat proces hoop ik te blijven volgen.

CONSTANTINOPELCONGRES AMSTERDAM

Op 31 oktober was een volle zaal in de Rode Hoed in Amsterdam een dag lang in Constantinopelse sferen. Daar organiseerden o.a. de Stichting Zenobia en het Nederlands Klassiek Verbond een congres over De Stad, haar geschiedenis en enkele van de vele belangwekkende cultuurhistorische ontwikkelingen die onlosmakelijk met de stad verbonden zijn. In een serie van negen lezingen door gerenommeerde wetenschappers kreeg het publiek niet alleen een rijk geschakeerd beeld van Constantinopel en de Byzantijnse tijd voorgeschilderd, maar ook een indruk van de variatie aan Nederlands onderzoek op dit terrein.

De ontstaansgeschiedenis van de stad, en met name de rol van de naamgevende keizer Constantijn hierbij, kwam uitvoerig aan bod. Zo ook de privélevens van de zesde eeuwse keizer Justinianus en zijn echtgenote Theodora, de periode van iconoclasme in de 8ste eeuw, theologische dialogen tussen Arabische moslims and Byzantijnse christenen, en de overlevering van Griekse teksttradities. Na deze literaire en kunsthistorische excursies werd de toehoorder tenslotte weer teruggebracht naar Constantinopelse bodem, en de haven waar de Byzantijnse schepen die de stad van onder andere graan voorzagen afmeerden. Niet minder dan 34 van de schepen die ter plekke vergingen zijn in de afgelopen jaren opgegraven door het archeologisch museum van Istanbul.

Voor NIT was dit een mooie gelegenheid om zijn activiteiten en faciliteiten onder de aandacht te brengen. Het congres liet duidelijk zien dat Byzantium-Constantinopel-Istanbul de grote interesse die het krijgt van wetenschappers en geïnteresseerde leken volkomen waard is.

Constantinopelcongres Amsterdam (foto Lisa Wiersma)